İran ile ABD arasındaki mutabakatın ardından petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelere gerilemesi, yüksek fiyatlardan faydalanan Rusya’nın enerji gelirlerindeki kazanımların kalıcılığına ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İran’la vardığı mutabakatın ardından petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelere gerilemesiyle, Orta Doğu’da aylardır süren jeopolitik krizi lehine çeviren Rusya’nın bu avantajı ne ölçüde koruyabileceği sorusu gündeme taşındı.
İsrail ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki arz kesintisi endişeleri petrol fiyatlarını son yılların en yüksek seviyelerine taşırken, ortaya çıkan tablo yalnızca üretici ülkeleri değil, enerji ticaretinden taşımacılığa kadar geniş bir ekosistemi etkiledi.
Çatışmaların ilk döneminde petrol piyasaları, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalabileceğini fiyatlarken, bu süreçte Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 100 dolar seviyesinde dengelendi.
Ancak Trump yönetiminin İran’la yürüttüğü görüşmelerde ilerleme sağlandığına yönelik açıklamaları ve tarafların mutabakata yaklaşmasıyla birlikte piyasadaki risk primi hızla geriledi. Bu kapsamda Brent petrol, 12 Haziran’da 10 Mart’tan bu yana ilk kez 90 doların altına gerileyerek günü 87,33 dolardan tamamladı.
İran ve ABD’nin Pakistan arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda 14 Haziran’da savaşın sona erdirilmesini ve sorunların müzakereler yoluyla çözülmesini öngören 14 maddelik mutabakata vardıklarını duyurmasının ardından düşüş hızlandı. Brent petrol 15 Haziran’da yüzde 5,8 değer kaybederek 82,24 dolara geriledi.
Mutabakata yönelik iyimserliğin devam etmesiyle Brent petrol 16 Haziran’da 2 Mart’tan bu yana ilk kez 80 doların altına inerek günü 78,67 dolardan tamamladı. İslamabad Mutabakatı olarak adlandırılan anlaşma 18 Haziran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girdi.
Böylece, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi geçişleri son 5 günde savaş öncesi seviyenin yüzde 25’ine ulaşırken özellikle ham petrol ve petrol ürünleri akışında belirgin artış görülmesiyle Brent petrolün varil fiyatı dünü 73,87 dolardan tamamlayarak, 27 Şubat’tan bu yana ilk kez 75 doların altına geriledi ve savaş öncesi düzeyine döndü.
Yüksek petrol fiyatları Moskova’ya nefes aldırmıştı
Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalan Moskova, jeopolitik krizin etkisiyle son aylarda enerji piyasalarında yaşanan arz endişeleri nedeniyle yeniden önem kazanmaya başladı.
Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerin küresel petrol arzını tehdit etmesi ve fiyatları yükseltmesi üzerine ABD yönetimi, piyasadaki sıkışıklığı hafifletmek amacıyla Rus petrolüne yönelik bazı yaptırımlarda geçici esneklik sağladı. Yaptırımlardaki bu esneklik ve yükselen petrol fiyatları Moskova’nın enerji gelirlerini destekledi.
Rus finans kuruluşu Sberbank’ın değerlendirmelerine göre, Orta Doğu’daki savaşın petrol fiyatlarını yukarı taşıması Rusya’nın emtia ihracat gelirlerine olumlu yansıdı. Banka bu nedenle ülkenin 2026 yılı emtia ihracatı tahminini yukarı yönlü revize etti. Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov da petrol fiyatlarındaki yükseliş sayesinde bütçeye yaklaşık 200 milyar ruble ilave gelir sağlandığını açıkladı.
Buna karşın, petrol fiyatlarındaki düşüş ve Orta Doğu kaynaklı arz risklerinin azalması, Moskova’nın son aylarda elde ettiği kazanımların kalıcılığına ilişkin soru işaretlerini artırdı.
ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıkları Koruma Ofisi’nin (OFAC) nisanda yayımladığı genel lisansta, Rus menşeli ham petrol ve petrol ürünlerine ilişkin bazı işlemlere tanınan yaptırım muafiyetinin 17 Haziran’da sona ereceği belirtilmişti. Ancak Bakanlık söz konusu tarihte yeni bir uzatma duyurusu yayımlamazken, Trump yönetimi bu durumun yaptırımların yeniden devreye alınacağı anlamına gelip gelmediği konusunda net bir açıklama yapmadı.
Öte yandan Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, dün yaptığı açıklamada Rusya ile ABD’nin ikili ilişkilerde uzun süredir devam eden sorunların çözümüne yönelik yeni bir istişare turu düzenlemeyi planladığını söyledi.
Ryabkov, iki ülke arasındaki “karşılıklı rahatsızlık yaratan konuların” giderilmesine yönelik diyalog çeşitli zorluklarla karşı karşıya olsa da yeni istişarelerin yaz sonuna kadar gerçekleştirilmesini beklediğini belirtirken, söz konusu açıklamalar, taraflar arasındaki iletişim kanallarının açık kalacağına yönelik beklentileri güçlendirdi.
Rusya için rüzgar tersine dönebilir
Dünyanın önde gelen petrokimya veri sağlayıcılarından ICIS’in Petrol Piyasaları ve Enerji Dönüşümü Direktörü Ajay Parmar, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, ABD/İsrail-İran Savaşı’nın Rusya açısından önemli kazanımlar yarattığını söyledi.
Parmar, krizin yaşanmaması halinde Batılı ülkelerin Rusya’ya karşı uygulanan yaptırımlarda aynı ölçüde esneklik göstermesinin zor olduğunu ifade eden Parmar, “Petrol gelirlerine büyük ölçüde bağımlı olan Rusya için petrol fiyatlarının düşük seviyelerde seyretmesi oldukça olumsuz olur. Fiyatlar yüksek kaldığı sürece Rusya’nın bu durumdan fayda sağlamayı sürdürmesi muhtemel görünüyor.” dedi.
Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian ise Orta Doğu’daki çatışmaların bu yılın başında Rusya’ya beklenmedik bir gelir artışı sağladığına dikkati çekerek, petrol fiyatlarındaki yükseliş sayesinde Rusya’nın ham petrol ihracat gelirlerinin mart ayında neredeyse 2 katına çıktığını aktardı.
Dourian öte yandan bu avantajın kalıcı olmasının zor olacağına işaret ederek, “Rusya’nın petrol ve doğal gaz gelirleri 2025’te sert şekilde geriledi, gölge filo üzerinden ham petrol taşıma maliyeti 2022’den bu yana 10 kat arttı ve Körfez arzı normale döndüğü anda Rusya yüksek fiyatlardan elde ettiği avantajı kaybedecek. Yüksek fiyatlar Rusya’ya yardımcı oldu ancak ülkenin mali sorununu çözmedi, yalnızca erteledi.” ifadelerini kullandı.